OC przewoźnika a OC spedytora

Czym różni się OC przewoźnika od OC spedytora? Wszystko zależy od tego czy prowadzisz firmę transportową lub czy organizujesz przewozy dla klientów.

Wiele osób myli rolę przewoźnika i spedytora, tymczasem zakres ich działalności jest zupełnie inny. To samo dotyczy ich polis ubezpieczenia. Ponieważ OC przewoźnika i OC spedytora chronią przed zupełnie innymi ryzykami.

W tym artykule wyjaśniamy, czym różni się odpowiedzialność przewoźnika od odpowiedzialności spedytora. Odnosimy się do podstaw prawnych, a także pokazujemy praktyczne konsekwencje tych różnic.

Podstawa prawna OC przewoźnika oraz OC spedytora

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, przez umowę przewozu przewoźnik zobowiązuje się przewieźć za wynagrodzeniem osoby lub rzeczy w ramach działalności swego przedsiębiorstwa. Natomiast przez umowę spedycji spedytor zobowiązuje się za wynagrodzeniem do wysyłki lub odbioru przesyłki albo wykonania innych usług związanych z jej przewozem.

• Przewoźnik fizycznie transportuje towar z punktu A do B. Jego podstawowym zobowiązaniem jest dostarczenie ładunku w całości i na czas.
• Spedytor organizuje transport – planuje przewóz, dobiera przewoźników, załatwia formalności, ale zwykle sam nie wykonuje przewozu własnym pojazdem. Jego usługa polega na koordynacji całego procesu logistycznego.

W praktyce zakres usług spedytora może obejmować m.in. przygotowanie odpowiedniej dokumentacji przewozowej, opakowanie i oznaczenie ładunku, zorganizowanie załadunku, wybór przewoźnika oraz planowanie trasy i ewentualnych przeładunków.

Kwestie spedycji są uregulowane w Kodeksie cywilnym (art. 794–804 KC). Natomiast przewóz rzeczy regulują zarówno Kodeks cywilny (art. 774–793), jak i Prawo przewozowe (ustawa z 15 listopada 1984 r.) oraz – przy transporcie międzynarodowym – Konwencja CMR.

Prawo przewozowe dotyczy przewozów krajowych, Konwencja CMR stosuje się do międzynarodowych przewozów drogowych (gdy miejsce nadania i odbioru są w różnych krajach).

Czym się różni OC przewoźnika od OC spedytora?

OC Przewoźnika (OCP)

Odpowiedzialność cywilna przewoźnika ma charakter bardzo rygorystyczny. Zarówno polskie Prawo przewozowe, jak i Konwencja CMR opierają odpowiedzialność przewoźnika na zasadzie ryzyka. Oznacza to, że przewoźnik co do zasady odpowiada za towar od momentu jego przyjęcia do przewozu aż do wydania odbiorcy – niezależnie od tego, co spowodowało ewentualną szkodę.

W prawie polskim jasno mówi o tym art. 65 ust. 1 Prawa przewozowego: „Przewoźnik ponosi odpowiedzialność za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstałe od przyjęcia jej do przewozu aż do jej wydania oraz za opóźnienie w przewozie„. Podobnie art. 17 Konwencji CMR stanowi, że przewoźnik odpowiada za całkowite lub częściowe zaginięcie towaru lub jego uszkodzenie między przyjęciem a wydaniem, jak również za opóźnienie dostawy.

Jednak ta odpowiedzialność przewoźnika nie jest absolutna – istnieją wyjątki, w których przewoźnik może uwolnić się od konieczności wypłaty odszkodowania.

Przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli szkoda powstała z przyczyn leżących po stronie nadawcy lub odbiorcy (np. błędny adres dostawy podany przez nadawcę), z naturalnych właściwości towaru (np. psucie się towarów łatwopsujących się) bądź wskutek siły wyższej.

Ponadto udowodnienie, że szkoda mogła wyniknąć z wyżej wymienionych okoliczności przenosi odpowiedzialność na przewoźnika. To na nim ciąży obowiązek wykazania takich faktów.

OC Spedytora (OCS)

Spedytor, który faktycznie działa tylko jako organizator przewozu, jest znacznie mniej obciążony ryzykiem niż przewoźnik. Jego odpowiedzialność opiera się na zasadzie winy (starannego działania), a nie na zasadzie ryzyka.

Kluczowy jest tu art. 799 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym: „Spedytor jest odpowiedzialny za przewoźników i dalszych spedytorów, którymi posługuje się przy wykonaniu zlecenia, chyba że nie ponosi winy w wyborze”. Innymi słowy, spedytor odpowiada tylko za tzw. „winę w wyborze”. Musi dołożyć należytej staranności przy wyborze podwykonawców (przewoźników lub innych spedytorów).

Jeżeli wykaże, że zrobił wszystko, co rozsądne, by wybrać rzetelnego przewoźnika (np. sprawdził licencje, ubezpieczenie itp.) to nie poniesie odpowiedzialności za szkodę spowodowaną przez przewoźnika, taką jak opóźnienie czy uszkodzenie. W takiej sytuacji za te zdarzenia odpowiada wyłącznie przewoźnik (bezpośredni wykonawca przewozu).

Oczywiście spedytor zawsze w pełni odpowiada za własne działania w zakresie organizacji przewozu. Jeśli szkoda klienta wynika np. z błędów spedytora w organizacji – jak nieprawidłowe dokumenty, zły dobór środka transportu czy trasa – to spedytor będzie musiał wypłacić odszkodowanie. Jego odpowiedzialność wobec zleceniodawcy opiera się wtedy na zasadach ogólnych. Mówi o tym art. 471 KC w zw. z art. 796 KC, czyli nienależyte wykonanie umowy zlecenia spedycji.

Warto też dodać, że przepisy ograniczają wysokość odpowiedzialności odszkodowawczej spedytora. Dla przykładu – zgodnie z art. 801 KC nie może ona przekroczyć zwykłej wartości przesyłki, chyba że szkoda wynikała z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa spedytora.

Odpowiedzialność solidarna spedytora oraz przewoźnika

Na koniec trzeba wspomnieć o sytuacji, gdy granica między spedycją a przewozem się zaciera. Czyli kiedy spedytor może przyjąć na siebie rolę przewoźnika.

Dzieje się tak w dwóch głównych przypadkach:

Po pierwsze, gdy spedytor sam wykonuje transport (np. ma własne ciężarówki i przewozi towar zamiast wynajmować firmę transportową) – wtedy zgodnie z art. 800 KC „spedytor ma jednocześnie prawa i obowiązki przewoźnika”.

Po drugie, nawet jeśli spedytor nie ma własnych aut, ale w umowie ze zleceniodawcą zobowiązał się we własnym imieniu do przewiezienia towaru, bez wykonywania dodatkowych czynności organizacyjnych, to w istocie również jest traktowany jak przewoźnik umowny.

Również wpisanie spedytora jako przewoźnika w liście przewozowym (np. w polu 16 lub 17 listu CMR) może spowodować uznanie go za przewoźnika umownego.

Dlaczego to takie ważne?

Bo jeśli spedytor staje się przewoźnikiem umownym, to przejmuje na siebie pełną odpowiedzialność jak przewoźnik – na zasadzie ryzyka, z wszystkimi konsekwencjami i bez możliwości powoływania się na ograniczenia odpowiedzialności przewidziane dla zwykłego spedytora.

Krótko mówiąc: nazwa umowy czy faktura nie decyduje o Twojej roli – liczy się zakres podjętych czynności i zobowiązań. Potwierdza to orzecznictwo sądowe – o czym świadczy przykład, do którego za chwilę przejdziemy.